In een zorgleefplan staat beschreven hoe de cliënt wil leven en op welke ondersteuning hij van jou en jouw collega's kan rekenen om te leven zoals hij dat wil. Hoe komt een zorgleefplan tot stand en wat doe je ermee tijdens de dagelijkse zorg? In dit artikel vind je een beschrijving hoe je methodisch werkt met een zorgleefplan.

Een paar algemene richtlijnen

• Je werkt voortdurend samen met de cliënt (of wettelijk vertegenwoordiger).
• Het zorgleefplan ‘groeit'. Het kan niet in één keer perfect zijn. Je bent erop gericht het plan steeds nog beter te doen aansluiten bij de (veranderende) vraag van de cliënt.
• Je begint bij het gewone leven van de cliënt.
• Je maakt alleen afspraken over de ondersteuning die jij en je collega's ook kunnen nakomen.

Methodisch werken

Bij het werken met het zorgleefplan staat de vraag centraal hoe de cliënt wil leven. Vanuit die vraag komt het zorgleefplan tot stand. Er zijn een aantal stappen te onderscheiden:
0. Voorbereiding: Informeer de cliënt over doel en werkwijze van het zorgleefplan
1. Maak een algemene typering van de cliënt: Hoe wil de cliënt leven?
2. Maak afspraken over de ondersteuning waar de cliënt op kan rekenen.
3. Voer de ondersteuning uit volgens afspraken en rapporteer.
4. Evalueer met de cliënt en stel het zorgleefplan bij.

Meer weten over de stappen? Hier worden de stappen nader toegelicht: Hoe werk je met een ZLP? (205.28 kB)

Voorbeelden?

Download het zorgleefplan van mevr. van AA, cliënte in een zorgcentrum: Zorgleefplan in een Zorgcentrum (368.78 kB)
Download het zorgleefplan vanmevr.Ten Huize, een thuiswonende cliënte: Zorgleefplan thuis (339.45 kB)

Wil je meer voorbeelden en oefenen met het maken van een zorgleefplan? Downloadeen paar korte casussen, als voorbeeld- en oefenmateriaal. Voorbeeld- en oefencasuïstiek ZLP (178.28 kB)

Rapporteren houdt medewerkers in de zorg flink bezig, dat merken we achter de schermen van zorgleefplanwijzer.nl. Er komen veel vragen bij ons binnen, ook op het forum. Hoe schrijf ik het zo op dat mijn collega's begrijpen wat ik bedoel? Waarom lezen mijn collega's de rapportage niet? Bij welk domein moet ik wat opschrijven? Etc.

Powerpoint met toelichting

Voor teams die met het onderwerp rapporteren aan de slag willen, maakten we daarom een powerpointpresentatie met daarbij een toelichting voor gebruik. De Powerpointpresentatie geeft niet op alle vragen antwoord, maar helpt teams bij het zelf vinden van antwoorden.

De powerpoint met bijbehorende toelichting kun je downloaden via het de map werkmateriaal in het downloadcentrum(let op eerst inloggen!).

>>> Powerpoint: Rapporteren, hoe en wat?
>>> Toelichting en opdrachten behorende bij powerpoint

Aanvullende informatie over rapporteren

>>> Handout rapporteren van de Osiragroep
>>> Hoe werk je met het zorgleefplan

Wil je aan de slag met de kwaliteit van je zorgleefplannen?
Hiervoor kun je gebruik maken van Zip-care. Zip-care is een kwaliteitsinstrument (e-learning) voor professionals in de zorgsector. Je beoordeelt de kwaliteit van je zorgplan en bekijkt wat verbeterd kan worden. 

Het ZIP Care gebruikerspakket bestaat uit een vragenlijst en een handleiding met toelichting en achtergronden. De ZIP Care vragenlijst is een lijst met circa 55 items. De vragen kunnen digitaal (via internet) of met papieren boekjes worden beantwoord.

Met deze lijst kan een professional in ongeveer een half uur de kwaliteit van een ondersteuningsplan beoordelen. Dit gebeurt in de vorm van een zelfevaluatie en hij heeft daarvoor een uitgewerkt clientendossier nodig.
De mate waarin een plan aan de ZIP Care-eisen voldoet kan direct via deze website worden gescoord.

Vanuit het lectoraat worden workshops aangeboden.

Wil je snel een indruk van de kwaliteit van een zorgleefplan? Download het instrument waarmee je kunt nagaan of je zorgleefplan voldoet aan de eisen:  Snelle checklist kwaliteit Zorgleefplan (64.04 kB)

Meer informatie?

Kijk op de site van Zip-care.
Voor meer informatie kun je contact opnemen met:
Mevrouw R. Schaap, Consultant ZIP Care, Stenden Hogeschool
Telefoonnummer: 058-2441400

Mantelzorgers

‘Gewoon leven' zoals de cliënt dat gewend was, of wil. Daarbij spelen de ‘oude' contacten een belangrijke rol: de partner, kinderen, kleinkinderen, familieleden, buren en vrienden. Deze contacten tezamen kunnen de mantelzorg vormen.

Als je een cliënt ondersteunt bij hoe hij zelf wil leven, ligt het voor de hand samen te werken met de mantelzorgers. Deze samenwerking gaat over:

1. Verkrijgen van informatie: Wie is de cliënt, wat vindt de cliënt belangrijk? (De mantelzorger is bron van informatie: hij is immers degene die de cliënt goed kent).
2. Samenwerken met de mantelzorger bij het zorgen voor en ondersteunen van de cliënt (de mantelzorger als ‘collega-zorgverlener').
3. De mantelzorger ondersteunen bij de problemen die hij of zij ervaart (de mantelzorger als hulpvrager).
4. Ondersteunen van de mantelzorger om de oude relatie met de cliënt voort te zetten of opnieuw invulling te geven (de mantelzorger als partner, of dochter of buurman).

Het kost tijd om vertrouwen te winnen

Mantelzorgers hebben vaak, lang voordat jij als verzorgende de cliënt leert kennen, langere tijd voor de cliënt gezorgd. Zij hebben kennis over de cliënt en over wat de cliënt nodig heeft. Zij zijn de constante factor in zijn leven en behartigen zijn belangen, zeker als hij of zij door cognitieve problemen zelf zijn leven niet meer kan overzien. Als er (thuis of in een zorginstelling) professionele verzorging in beeld komt, zullen mantelzorgers de zorg pas over durven laten aan professionals als zij zien dat zij het minstens net zo goed doen. Het kost tijd om dat vertrouwen te krijgen! Vaak volgt men in het begin de zorg kritisch.

Mantelzorger en zorgleefplan

Bij gesprekken over het zorgleefplan is het vaak lastig voor een cliënt om zijn eigen vragen en behoeften te verwoorden. Het kan helpen als een bekende met hem mee denkt.
Je kunt de cliënt daarom vragen of hij het prettig vindt om iemand mee te nemen naar de gesprekken. Iemand die hem goed kent, vaak de partner of een kind van de cliënt.
Als je spreekt met een mantelzorger die langdurig voor de cliënt gezorgd heeft, sluit dan met de zorg die jij nu met je collega's gaat bieden zo goed mogelijk aan bij de zorg van de mantelzorger.

Behoefte aan meer tips?

Download de publicatie over samenwerking met mantelzorgers rondom het ZLP (let op: om te kunnen downloaden dien je ingelogd of een account te hebben aangemaakt op deze site):
Samenwerken met mantelzorgers (PDF 181.25 kB)
Samenwerken met mantelzorgers rondom het ZLP. Dit is niet altijd even makkelijk. In deze download vind je tips voor gesprekken met mantelzorgers. Een uitgave van Sting, februari 2009.

De zorg gaat door! Leerzame ontmoetingen. Een lesbrief over samenwerking met mantelzorgers (2.21 MB)
De Zorg Gaat door! Leerzame ontmoetingen. Een lesbrief voor (leering) helpenden en verzorgenden over samenwerken met mantelzorgers. Sting heeft samenwerking met PON deze scholing ontwikkeld. Ook te bestellen bij www.ponbrabant.nl.

Meer informatie over dit onderwerp:

• Website expertise Centrum Mantelzorg
• Website Landelijke vereniging voor mantelzorgers en vrijwilligerszorg
• Publicatie: Samenspel met Mantelzorg, een handreiking voor het vormen van visie en beleid op het gebied van mantelzorg voor verpleging en verzorging (ActiZ, organisatie van zorgondernemers, februari 2007)
• Care & Connect-net (cc-net) maakt contact tussen familie en zorginstellingen mogelijk door middel van een beveiligde website. CC-net verbetert de communicatie tussen instelling en familie en vergroot de betrokkenheid.
• Ervaringsverhalen van betrokken familieleden (nieuwsbericht, november 2010)

De waarde van vrijwilligers voor cliënten

Vrijwilligers zijn van onschatbare waarde, zonder vrijwilligers zouden veel activiteiten in verzorgings- en verpleeghuizen niet mogelijk zijn en veel mensen zich een stuk eenzamer voelen. Een aantal voordelen van vrijwilligers op een rijtje:

• Vrijwilligers hebben de tijd voor cliënten.
• De vrijwilliger is niet gericht op de ziekte of handicap van de cliënt, daardoor kan de cliënt de ziekte of problemen vergeten.
• Voor mensen die niet meer mobiel zijn of ziek brengen vrijwilligers de buitenwereld naar binnen.
• Continuïteit bij de inzet van vrijwilligers wordt enorm op prijs gesteld. Klachten van zorgvragers over de zorg gaan vaak over de vele wisselingen van hulpverleners zonder dat men daar inspraak in heeft.
• Diezelfde continuïteit is een basis voor een vertrouwensband. Tussen vrijwilligers en cliënten kunnen langdurige vriendschappen ontstaan.

Hoe passen vrijwilligers in de zorgleefplanmethodiek?

Als je volgens de zorgleefplanmethodiek werkt, heb je als verzorgende oog voor behoeftes van cliënten. Deze behoeftes hoef je niet allemaal zelf in je werk in te passen, maar zijn vaak met vrijwilligers goed op te lossen.

Vrijwilligers in de zorg voor ouderen verrichten allerlei werkzaamheden. Zij ondersteunen bij het organiseren en uitvoeren van groepsactiviteiten, bijvoorbeeld zangochtenden, handwerkmiddagen, uitjes, etcetera. Zij assisteren op afdelingen of in huiskamers met het schenken van koffie, het verzorgen van het ontbijt en andere hand- en span diensten zoals nagels lakken, kasten opruimen, planten verzorgen, etc. Ten slotte zijn er vrijwilligers die één op één contact met bewoners hebben.

De behoeftes van jouw bewoners kunnen op al deze vlakken liggen. Misschien doen ze graag mee met de zangochtend, misschien willen ze eens samen met de huiskamer vrijwilliger een plant kopen voor op hun kamer of zoeken ze iemand die een knoop aan hun bloes zet. Of misschien zoeken ze een juist een ‘eigen' vrijwilliger met wie ze een hobby delen of een band op kunnen bouwen.

Behoefte aan één op één contact groeit en stelt andere eisen

De rol van vrijwilligers in de zorg verandert op dit moment. Binnen zorgorganisaties blijft altijd veel behoefte aan vrijwilligers die koffie schenken en de bibliotheek of het internetcafé bemensen. Daarnaast is er echter steeds meer vraag naar ‘één-op-één-vrijwilligers'.
In dit één op één contact bepaalt de cliënt in eerste instantie wat de inbreng van de vrijwilliger kan zijn, uiteraard in afstemming met de vrijwilliger.

De veranderende rol stelt andere eisen aan vrijwilligers en aan de organisaties die met vrijwilligers werken. In het 5-stappenplan 'Samenwerken met de één op één vrijwilliger' wordt beschreven hoe een prettige samenwerking met vrijwilligers tot stand komt (zie onder).

Enkele nuttige hulpmiddelen / downloads

LET OP: om te kunnen downloaden dien je ingelogd of een account te hebben aangemaakt op deze site.

Samen sterk voor welzijn
Lesbrief voor beroepskrachten in de zorg over samenwerking met vrijwilligers. Een uitgave van Sting, oktober 2010.

Stappenplan Samenwerken met de één op één vrijwilliger (218.67 kB)
In deze download wordt beschreven hoe een prettige samenwerking met vrijwilligers in vijf stappen tot stand komt.

Checklist vrijwilligers (59.79 kB)
Om de vrijwilliger een plek te geven op een afdeling of een woonvorm is het goed om als team afspraken te maken over de omgang met vrijwilligers. De checklist Heeft de vrijwilliger een plek? kan hierbij behulpzaam zijn. 

Aanvraagformulier vrijwilligers (58.59 kB)
Wanneer helder is wat de wensen van de cliënt zijn op het gebied van activiteiten, klusjes of sociale contacten, kan een aanvraag worden gedaan bij de vrijwilligerscoördinator van de organisatie. Zij kan dan gericht gaan zoeken. Het is belangrijk de wens zo concreet mogelijk te omschrijven. Het Aanvraagformulier voor Maatjes (één-op-één vrijwilligers) kan hierbij behulpzaam zijn. Dit formulier is geïnspireerd op een formulier ontwikkeld door de coördinatoren vrijwilligerswerk van de HartekampGroep te Heemstede.

> Praktijkvoorbeeld: Ik ben ontzettend blij dat ik dit werk kan doen.
Op basis van iemands achtergrond of levensverhaal kun je een vrijwilliger zoeken die met een bewoner oude activiteiten weer eens op kan pakken. Henny van den Bovenkamp is zo'n vrijwilliger. Zorgleefplanwijzer.nl zocht hem op. Hij vertelt over zijn werk, motivatie en activiteiten in het verpleeghuis.

Links

Op de pagina links kun je verwijzingen vinden naar sites rondom vrijwilligerswerk.

Evalueren van afspraken met je cliënt is een vast onderdeel van het werken met het zorgleefplan. Zo kom je erachter of de afspraken nog aansluiten bij zijn of haar wensen en wat hij vindt van de manier waarop zorg verleend wordt.

In het downloadcentrum vind je verschillende instrumenten die je helpen bij het evalueren. Bijvoorbeeld een protocol en een checklist voor een halfjaarlijkse evaluatie. Wil je daarnaast weten wat de cliënt ervan merkt dat hij of zij een zorgleefplan heeft? Neem dan eens samen met je cliënt of diens familielid 'Wordt u ondersteund te leven zoals u dat prettig vindt' door.

>>> naar het downloadcentrum (Let op: eerst inloggen of aanmelden)
De documenten zijn te vinden in de map Zorgleeplan - evaluatie.

Evalueren met je cliënt, handtekening nodig?

Moet de cliënt of zijn vertegenwoordiger bij het vaststellen en evalueren van het zorgleefplan een handtekening zetten? Het antwoord is nee. Uiteindelijk gaat het erom dat de afspraken die je met de cliënt of diens vertegenwoordiger maakt in het zorgleefplan ook echt passen bij de wensen of de behoeftes van de cliënt.

Kwaliteitskader verantwoorde zorg

In het kwaliteitskader Verantwoorde zorg gaat indicator 6.1. hierover: de ervaringen met zorgleefplan en evaluatie. Het gaat er om of de bewoners, of vertegenwoordigers ervaren dat ze een goed zorgleefplan hebben. De vraag aan de cliënt/vertegenwoordiger is: heeft u een zorgleefplan met schriftelijke afspraken over de zorg?

Indicator 6.2 is ook van belang. Deze gaat over inspraak en overleg. Hier wordt onder andere aan cliënten gevraagd: Kunt u meebeslissen over wat voor zorg of hulp u krijgt en wanneer? Het is de bedoeling dat je naar de geest van deze indicatoren handelt.

Daar ligt geen wet onder die voorschrijft dat één en ander met een handtekening bevestigd moet worden. Wel staat er in een algemene maatregel van bestuur dat het zorgleefplan met de cliënt besproken moet worden en dat de cliënt met het zorgleefplan moet instemmen.

Maak een verslagje van het evaluatiegesprek

Ondertekening is dus niet wettelijk verplicht. Met een handtekening laat je als het ware officieel bevestigen dat het zorgplan met de cliënt besproken is, en dat de cliënt het inderdaad eens is met het plan. Maar dat is slechts één manier.

Een ander manier is een verslagje van het evaluatiegesprek schrijven: Bijvoorbeeld: Vandaag hebben wij samen opnieuw naar de afspraken gekeken die we met u hebben gemaakt toen u hier kwam wonen. Inmiddels kunnen afspraak 1 en 2 vervallen: u bent genoeg gewend en heeft geen uitleg meer nodig over ... Afspraak 3 en 4 blijven staan. We hebben ook samen nieuwe afspraken gemaakt zie 5 en 6. 

Deze informatie is op korte termijn beschikbaar. Aan de inhoud wordt nog gewerkt.

Meld je aan voor onze nieuwsbrief of registreer je als gebruiker (linker kolom). Je wordt dan automatisch op de hoogte gehouden van wijzigingen op deze site.