Skip to main content

Rechten en plichten in de zorg - de Wgbo uitgelegd

Patiëntenrechten · Wgbo · Rechten & Plichten · Uitgelegd

Zodra u zorg ontvangt en er een behandelrelatie ontstaat, kan er sprake zijn van een behandelovereenkomst tussen u en uw zorgverlener. De rechten en plichten die daarbij horen, zijn vastgelegd in de Wet op de geneeskundige behandelingsovereenkomst (Wgbo).

Deze wet vormt een belangrijke basis voor de behandelrelatie - van de huisarts en tandarts tot de wijkverpleging en het ziekenhuis. Op deze pagina leest u welke rechten u heeft, wat er van u wordt verwacht, en hoe dit in de praktijk werkt.

INHOUDSOPGAVE:

Rechten en plichten in de zorg - patiënt en zorgverlener in gesprek over de behandeling

Wat is de Wgbo?


De Wet op de geneeskundige behandelingsovereenkomst (Wgbo) regelt de rechten en plichten binnen de behandelrelatie tussen u en uw zorgverlener. De wet geldt sinds 1 april 1995 en is per 1 januari 2020 op een aantal punten gewijzigd. Een behandelovereenkomst kan ontstaan zodra u de hulp van een zorgverlener inroept en instemt met behandeling - daar hoeft u niet per se iets voor te tekenen.

Patiënt bekijkt het eigen medisch dossier thuis - recht op inzage volgens de Wgbo

De Wgbo geldt niet alleen voor medische behandelingen, maar ook voor verpleging en verzorging, zowel thuis als in een instelling. De wet bevat grotendeels dwingende regels: u en uw zorgverlener kunnen geen afspraken maken die in strijd zijn met de wettelijke bescherming die de Wgbo biedt. Naast de Wgbo zijn er ook andere wetten die de zorg regelen.*

Uw rechten als patiënt of cliënt


De Wgbo geeft u een aantal kernrechten:

  • Recht op informatie — uw zorgverlener legt in begrijpelijke taal uit wat er aan de hand is, welke behandeling wordt voorgesteld, wat de verwachte gevolgen en risico's zijn, en welke alternatieven er zijn
  • Recht op toestemming (informed consent) — een behandeling mag in principe pas plaatsvinden nadat u daarvoor toestemming heeft gegeven. Sinds 2020 hoort daar nadrukkelijk ‘samen beslissen’ bij: overleg tussen u en de zorgverlener over wat op dat moment het beste bij uw situatie en voorkeuren past
  • Recht op inzage in uw medisch dossier — u mag uw eigen gegevens inzien en er een kopie van opvragen
  • Recht om een behandeling te weigeren — u mag ‘nee’ zeggen tegen een onderzoek of behandeling, ook als de zorgverlener die wel verstandig of noodzakelijk vindt
  • Recht op privacy — uw medische gegevens zijn vertrouwelijk en vallen onder het beroepsgeheim
  • Recht om niet te weten — u mag ervoor kiezen bepaalde informatie juist níet te ontvangen

Uw plichten als patiënt of cliënt


Tegenover deze rechten staan ook een paar plichten. Van u wordt verwacht dat u zich binnen redelijke grenzen inzet voor een goede behandelrelatie:

  • Uw zorgverlener zo goed en volledig mogelijk informeren over uw situatie, zodat deze goede zorg kan verlenen
  • Zo goed mogelijk meewerken aan onderzoek en behandeling
  • Eventuele kosten voor de zorg betalen die voor uw rekening komen
  • Zich kunnen legitimeren met een geldig identiteitsbewijs wanneer dat in de zorg verplicht is
  • Gemaakte afspraken nakomen, of deze tijdig afzeggen

Toestemming en kinderen: de leeftijdsgrenzen

Voor kinderen en jongeren gelden aparte regels rond toestemming. De Wgbo onderscheidt drie leeftijdsgroepen:

Leeftijd

Wie geeft toestemming?

Tot 12 jaar

De ouder(s) of voogd. Het kind heeft wel recht op uitleg op zijn niveau

12 tot 16 jaar

In principe dubbele toestemming: zowel het kind als de ouder(s) of voogd

16 jaar en ouder

De jongere beslist zelfstandig, net als een volwassene

Bij de groep van 12 tot 16 jaar bestaan uitzonderingen. In bepaalde situaties kan een behandeling ook zonder toestemming van de ouders plaatsvinden, bijvoorbeeld wanneer de behandeling nodig is om ernstig nadeel voor de jongere te voorkomen of wanneer de jongere de behandeling na zorgvuldige afweging blijft wensen.

Mag een zorgverlener zorg weigeren?

Ja, in bepaalde situaties mag dat. Een zorgverlener heeft een eigen deskundigheid en professionele verantwoordelijkheid en hoeft niet zomaar iedere behandeling uit te voeren die een patiënt vraagt. Een zorgverlener kan zorg of een behandeling weigeren als:

  • de gevraagde behandeling medisch niet zinvol of niet noodzakelijk is
  • de behandeling niet verenigbaar is met professionele richtlijnen of de professionele standaard
  • de veiligheid van de zorgverlener of anderen in het geding is, bijvoorbeeld bij agressie

Een zorgverlener mag niet weigeren op discriminerende gronden, zoals huidskleur, geslacht, etniciteit of levensovertuiging. Kan een zorgaanbieder niet aan uw wens voldoen, dan hoort deze dit uit te leggen en waar mogelijk met u naar een passende oplossing te zoeken.

Inzage in uw medisch dossier

U heeft recht om uw eigen medisch dossier in te zien en er in principe een kopie van te ontvangen. Persoonlijke werkaantekeningen van de zorgverlener vallen daar niet onder. U mag feitelijke onjuistheden laten corrigeren en in principe verzoeken om vernietiging van (een deel van) uw dossier. De wettelijke bewaartermijn is sinds 2020 twintig jaar, gerekend vanaf de laatste wijziging in het dossier. In bepaalde situaties kan een dossier langer worden bewaard.

Hoe uw gegevens digitaal worden vastgelegd en gedeeld, leest u op onze pagina over het elektronisch patiëntdossier.

Nabestaanden hebben in bepaalde situaties recht op inzage in het dossier van een overleden patiënt, bijvoorbeeld als de patiënt daar bij leven schriftelijk toestemming voor gaf of wanneer sprake is van een vermoeden van een medische fout. Aan dit inzagerecht zijn wettelijke voorwaarden verbonden.

Wat als u ontevreden bent?

Bent u ontevreden over uw zorg? De Wgbo regelt de behandelrelatie zelf, maar voor kwaliteit en klachten geldt onder meer de Wet kwaliteit, klachten en geschillen zorg (Wkkgz). Elke zorgaanbieder moet een klachtenfunctionaris hebben die u kan helpen.

Meer over de wetten die in de zorg gelden, leest u op onze pagina over wet- en regelgeving.

FAQ Veelgestelde vragen over het Wgbo

Wat betekent de Wgbo precies?

Wgbo staat voor Wet op de geneeskundige behandelingsovereenkomst. Deze wet regelt de rechten en plichten van zowel de patiënt als de zorgverlener binnen de behandelrelatie.

Moet ik iets tekenen voor een behandelovereenkomst?

Nee. Een behandelovereenkomst kan ontstaan zodra u de hulp van een zorgverlener inroept en instemt met behandeling. Een handtekening is daarvoor niet altijd nodig.

Mag ik een behandeling weigeren?

Ja. U heeft het recht om een onderzoek of behandeling te weigeren, ook als de zorgverlener die wel noodzakelijk vindt. De zorgverlener moet uw beslissing respecteren en de mogelijke gevolgen uitleggen.

Hoe lang wordt mijn medisch dossier bewaard?

Sinds 2020 is de wettelijke bewaartermijn twintig jaar, gerekend vanaf de laatste wijziging in het dossier. In sommige situaties mag of moet een dossier langer worden bewaard.

Vanaf welke leeftijd mag mijn kind zelf beslissen over een behandeling?

Vanaf 16 jaar beslist een jongere in principe zelfstandig. Tussen 12 en 16 jaar is in principe toestemming van zowel het kind als de ouder(s) of voogd nodig. Onder de 12 jaar beslissen de ouder(s) of voogd, al heeft het kind wel recht op uitleg die past bij zijn of haar leeftijd en begrip

FAQ

Heeft u een vraag over zorgplannen?

Heeft u een vraag die niet beantwoord wordt op deze site — of wilt u een bijdrage leveren aan de kennisbank? Neem dan contact met ons op. Wij helpen u graag verder.

This email address is being protected from spambots. You need JavaScript enabled to view it.

 Bekijk de kennisbank →